22  Nguyễn Thị Hương Nhi

( hình ảnh minh họa cho bài thơ "Đất Nước" bởi 14 Trần Lan Hương) 

Đề 4: Phân tích đoạn thơ sau để thấy rõ những cảm nhận độc đáo giàu chất suy tưởng của Nguyễn Khoa Điềm về Đất Nước " Trong anh và em hôm nay...Làm nên Đất Nước muôn đời"

Bài làm

" Việt Nam đất nước ta ơi

Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn"

( Nguyễn Đình Thi)

Hai tiếng đất nước đã từ rất lâu trở nên vô cùng thiêng liêng trong lòng trái tim của hàng triệu con người, mọi quốc gia, mọi dân tộc trên thế giới. Trong dòng chảy của văn chương Việt Nam kháng chiến 1945 – 1975 không chỉ bắt được những âm vang náo nhiệt của thời đại mà còn khắc họa đất nước nên thơ, cao đẹp qua tác phẩm “ Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm – nhà thơ trẻ trưởng thành trong thời kháng chiến chống Mĩ cứu nước với phong cách sáng tác trữ tình chính luận. Tiêu biểu qua đoạn trích thể hiện rõ những cảm nhận và định nghĩa độc đáo, giàu chất suy tưởng của Nguyễn Khoa Điềm về Đất Nước:

“ Trong anh và em hôm nay

…

Làm nên Đất Nước muôn đời…”

    Đề tài về đất nước là đề tài lớn nhất trong văn học Việt Nam với nhiều sáng tác độc đáo, mới lạ của thi nhân. Thơ ca của Nguyễn Khoa Điềm hấp dẫn bởi mang đậm sự kết hợp giữa cảm xúc nồng nàn và chất suy tư sâu lắng. Trường ca “ Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm sáng tác ở chiến khu Trị - Thiên năm 1971, viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ về sứ mệnh của thế hệ mình, xuống đường đấu tranh hòa nhịp với cuộc chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược. “ Đất Nước” là phần đầu của chương V thể hiện rõ chủ đề tư tưởng Đất Nước. Trong đoạn trích này tác giả sẽ tập trung vào trách nhiệm, bổn phận của mỗi người chúng ta qua những biện pháp tu từ giàu chất trữ tình, suy tưởng.

Hai câu thơ mở đầu là sự nhận thức chân lý về cội nguồn, về truyền thống, về lịch sử. Đất Nước gần gũi và gắn bó thân thiết với “anh và em”, với mọi người:

 “Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần Đất Nước”

Lâu nay, trong suy nghĩ của nhiều người, đất nước, quê hương, Tổ quốc, dân tộc luôn là những khái niệm trừu tượng nhưng với Nguyễn Khoa Điềm – nhà thơ trẻ đang đối mặt với cuộc chiến tranh khốc liệt một mất một còn chính là đất nước gần gũi, thân thiết. Đối với ông “ anh và em” là những cá nhân trong cộng đồng, quốc gia, dân tộc. Đất nước là một phần máu thịt, một phần tâm hồn của mỗi con người. Đời sống tâm hồn, tình cảm, nhân cách, trí tuệ của mỗi cá nhân “ đều có một phần Đất Nước”. Điều đó có nghĩa đất nước không xa lạ, trừu tượng mà kết tinh, hóa thân trong cuộc sống của mỗi người bởi mỗi cá thể đều mang trong mình dòng máu Lạc Hồng, được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất quê hương, được thừa hưởng di sản văn hóa vật chất, tinh thần của nhân dân và mang trong mình tính cách, phẩm chất tiêu biểu của dân tộc: cần cù, chăm chỉ, chịu thương chịu khó, giàu lòng yêu nước, sống ân nghĩa, thủy chung. Chỉ “một phần” nhỏ bé thôi, nhưng xiết bao gần gũi, gắn bó, yêu thương và tự hào. Từ khái niệm, ý niệm “mỗi công dân là một phần tử của cộng đồng, của “ Đất Nước” được diễn đạt một cách “mềm hóa” qua tiếng nói tâm tình của lứa đôi, của “anh và em”. Đó là một nhận thức mới về đất nước.

Bốn dòng thơ kế tiếp mở rộng ý ban đầu:

“ Khi hai đứa cầm tay

Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Khi chúng ta cầm tay mọi người

Đất Nước vẹn tròn, to lớn”

Sự tăng tiến trong đại từ nhân xưng thay đổi từ “anh và em” đến “hai đứa” góp phần khẳng định tình yêu lứa “ hài hòa, nồng ấm bền chặt và đầy sức sống. “Khi chúng ta cầm tay mọi người” liên kết gắn bó với cộng đồng tạo nên khối đại đoàn kết dân tộc, “Đất Nước vẹn tròn, to lớn”, có sức mạnh, tầm vóc, trường tồn và phát triển. Cả bốn dòng chỉ có một hình ảnh mang tính tượng trưng” cầm tay” diễn tả sự thân thiết, tin cậy, yêu thương lẫn nhau. Với những cảm nhận tinh tế, mới mẻ cùng với việc sử dụng các tính từ chỉ mức độ “hài hòa, nồng thắm”; “vẹn tròn, to lớn” đi liền nhau nhà thơ gửi đến cho người đọc bức thông điệp rằng đất nước là sự thống nhất hài hòa giữa tình yêu đôi lứa với tình yêu Tổ quốc, giữa cá nhân với cộng đồng.

(hình ảnh minh họa trích nguồn: kiến guru)

Đồng thời, ý thức, trách nhiệm với đất nước không chỉ dành cho “Đất Nước” ở hiện tại ở mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng mà còn là sự nuôi dưỡng, dành trọn niềm tin cho thế hệ mai sau mong:

“ Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang Đất Nước đi xa

Đến những ngày tháng mơ mộng”

Hai chữ “lớn lên” biểu lộ một niềm tin về trí tuệ và bản lĩnh nhân dân trên hành trình lịch sử đi tới ngày mai tươi sáng. “Mơ mộng” nghĩa là rất đẹp, ngoài trí tưởng tượng về một Việt Nam cường thịnh, một cường quốc văn minh. Điều mà “anh và em”, mỗi người chúng ta mơ mộng hôm nay, sẽ biến thành hiện thực “mai này” gần. Những vần thơ trên là niềm tin của cha mẹ dành cho con cái, mong với những nền tảng, sự hi sinh, niềm tin dành cho con – thế hệ tương lai, sẽ mang “Đất Nước đi xa”, đến với những tầm cao mới “ngày tháng mơ mộng”, từng thế hệ kế tiếp sẽ làm cho đất nước trường tồn mãi mãi. Ba câu thơ mang bút pháp lãng mạn hướng đến tương lai tươi sáng, mong thế hệ mai sau đem đất nước ngày càng phát triển, khẳng định vị trí đất nước Việt Nam – đất nước của bề dày lịch sử bốn nghìn năm Văn Hiến trên chiến trường kinh tế – chính trị.

Bốn câu thơ cuối đoạn cảm xúc dâng lên thành cao trào. Giọng thơ trở nên ngọt ngào, say đắm khi nhà thơ nói lên những suy nghĩ sâu sắc, đẹp đẽ của mình về trách nhiệm của mỗi cá nhân, cộng đồng trong việc giữ gìn, bồi đắp cho đất nước bền vững muôn đời:

 “ Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn đời…”

“Em ơi em” – vừa là lời nhắn nhủ tâm tình ngọt ngào, tha thiết như được cất lên từ trái tim vừa là tiếng gọi yêu thương, giãi bày, san sẻ bao niềm vui sướng đang dâng lên trong lòng khi nhà thơ cảm nhận và định nghĩa “Đất Nước là máu xương của mình”. Câu thơ như một định nghĩa ngắn gọn, được chia thành hai vế song đọc lên ta thấy rưng rưng một niềm xúc động. Không chỉ nói về tình yêu quê hương, tác giả còn nhấn mạnh sự “gắn bó và san sẻ” với cộng đồng bằng ý thức trách nhiệm, gánh vác một phần trách nhiệm với đất nước, sẵn sàng mỗi khi Tổ quốc gọi tên. Đồng thời, chúng ta còn “ phải biết hóa thân” bằng hành động hi sinh cho đất nước, “ quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Chữ “ hóa thân” được nhà thơ dùng diễn tả sâu sắc sự tự nguyện dâng hiến trọn vẹn để bất tử hóa cùng non sông đất nước của mỗi người dân. Điệp ngữ “ phải biết” như một mệnh lệnh, như tiếng nói thúc giục của con tim tạo thành chất chính luận trữ tình sâu lắng giúp giọng thơ mạnh mẽ, chấn động. Đoạn thơ mang tính chính luận, chất trữ tình hàm ẩn tính công dân của thời đại mới.

" Đất Nước" gắn liền với quá khứ lâu đời, với truyền thống văn hóa của dân tộc, đất nước hiện diện thành từ đời sống sinh hoạt, tình cảm, những ước vọng khát khao của nhân dân. Từ đó xác định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi người chúng ta đối với đất nước Việt Nam thân yêu. Bằng những ngôn từ bình dị, giọng thơ tha thiết, trang nghiêm: nhịp điệu linh hoạt cùng với thể thơ tự do đã tạo nên mạch cảm xúc phóng khoáng. Từ " Đất Nước" viết hoa, lặp lại nhiều lần trong đoạn thơ giúp gia tăng giá trị thẩm mỹ, sự thiêng liêng cao cả cho đoạn trích trên. Bút pháp trữ tình và chính luận bày tỏ được những xúc cảm, có chiều sâu tư tưởng. 

Qua một đoạn trích nhỏ trong bài " Đất Nước" của Nguyễn Khoa Điềm giúp người đọc cảm nhận được tình yêu quê hương đất nước đầy chân thành và trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ đất nước luôn rực cháy trong tim nhà thơ trẻ. Độc giả như được bao bọc trong không khí của văn học dân gian, hình tượng " Đất Nước" trong thơ Nguyễn Khoa Điềm hiện lên thật thơ mộng, trữ tình như từ xa xưa vọng về, bình dị mà thân thương, gắn bó tha thiết với mỗi con người nhưng vẫn có thể cảm nhận sâu sắc những cảm nhận và định nghĩa độc đáo, giàu chất suy tưởng. Bản thân em – thế hệ trẻ sẽ cố gắng học tập thật tốt, tích cực tham gia các hoạt động địa phương, trường tổ chức để mai sau gánh vác một phần trách nhiệm đưa đất nước phát triển sánh vai cùng các quốc gia trên thế giới. 

 

( nguồn: download.vn)